مقدمه: رویکردهای بیش از انسان، مجموعه تفکرات و نظریاتی را در برمیگیرند که بر ارتباط ماده، انسان، طبیعت، فناوری و تمامی امور انسانی و غیرانسانی در یک شبکه، به صورت درهمکنش و ارتباطی تأکید دارند و اخیراً جایگاه ویژهای در علم جامعهشناسی یافتهاند. این دسته نظریات از گابریل تارد، جامعهشناس کلاسیک آغاز میشود و در اندیشه دیگرانی چون دولوز-گاتاری و متفکران مادیگرای جدید و نیز بسیاری از متفکران حیطه علم و فناوری به خصوص برونو لتور قابل ردیابی است. از آنجا که ریشه تفکر این رویکردها تأکید بر پیوند تمامی عناصر نامتجانس در جامعه است، اتخاذ روش ویژهای که بتواند هدف آنان را در تحلیلها پوشش دهد، اجتنابناپذیر است. در این مقاله، اینستاگرام به مثابه یک میدان پژوهش در تحقیقات بیش از انسان معرفی و برخی توصیههای روششناختی ارائه میشود.
روش: در این پژوهش با مطالعه منظم اسنادی و کتابخانهای، بسیاری از روشهای خلاقانه در زمینه روش مردمنگاری و فضای مجازی و همچنین روشهایی را که توصیههایی درباره مردمنگاری، اینترنت و رویکردهای بیش از انسان ارائه دادند، واکاوی و ردیابی کردیم.
یافتهها: با توجه به تمایل بسیار این رویکردها به روش و روششناسی مردمنگاری، ابتدا ریشههای مردمنگاری و محیط اینترنت و روشهای پیشنهادشده در این زمینه معرفی شدند و از روشها و توصیههای روششناختی، مانند وبنگاری، مدل قومنگاری و اینترنت، وبنگاری بیش از انسان، مردمنگاری اجتماعی-مادی و دادههای دیجیتالی بیش از انسان را مطرح کردیم.
نتیجهگیری: با توجه به پیشینههای نظری رویکرد بیش از انسان و روشهای مذکور، یک کلاژ روششناختی با عنوان «اینستانگاری بیش از انسان» معرفی میشود.
زهرانی، داوود، علی ربانی خوراسگانی، رحمان شریفزاده، و علی قنبری برزیان. 1401. اینستانگاری بیش از انسان: پیشنهادهای روششناختی در تحلیل اینستاگرام در جامعهشناسی بیش از انسان. فصلنامه مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران 11 (4): 969-991.
