«علامت»از اشیای هنری-آیینی محرم در ایران است که با اصول هنری و تکنیکی ویژهای ساخته میشود. این اصول به مرور تغییراتی یافته است. با این حال، پژوهشهای علمی چندانی درباره این تغییرات و تأثیرات آنها بر نقش اجتماعی این شی در دسترس نیست. به دلیل اینکه شهر اصفهان مرکز مهم ساخت سنتی «علامت» است و این شی، مهمترین شی هنری-آیینی در این شهر است، این پژوهش در نظر دارد تأثیر تغییرات تکنولوژیکی جدید در ساخت و تبلیغ «علامت» را بر جایگاه و کارکرد اجتماعی آن در این شهر بررسی کند. بدین منظور از تعریف مردمشناسی از «جایگاه اجتماعی» در ترکیب با نظریه عاملیت آلفرد جل، مردمشناس هنر، بهره برده است. این مقاله در پی پاسخ دو سؤال است:«علامت» چه کارکرد و جایگاه اجتماعیای در شهر اصفهان دارد؟ و تحولات جدید تکنولوژی چه تأثیری بر ویژگیهای سنتی، جایگاه اجتماعی و کارکرد آن نزد مردم این شهر داشته است؟ دادههای این پژوهش از طریق روشهای مردمنگاری و نیز روشهای غیرواکنشی گردآوری شدهاند. نتایج پژوهش نشان میدهد «علامت» در شهر اصفهان یکی از مؤلفههای چرخه تعیین جایگاه اجتماعی افراد است و بهرهگیری از تکنولوژی روز در ساخت آن، تأثیرات زیر را به دنبال دارد: افزایش کارکرد نمایشی و تبلیغی «علامت»، تغییر معیارهای جایگاه و ارزش اجتماعی این شی از معیارهای آیینی و اجتماعی به معیارهای نمایشی و فردی، جابهجا شدن جایگاه عامل تأثیر و پذیرنده تأثیر در تعامل «علامت» و جامعه و گسست یا سستی در چرخه تعیین جایگاه اجتماعی مبتنی بر عاملیت «علامت».
کاظمی، سمیه ، زهرا رهبرنیا، اصغر ایزدی جیران، و رحمان شریفزاده. ۱۴۰۲. تکنولوژی و تحول جایگاه اجتماعی شی هنری-آیینی (مورد مطالعه: «علامت» در شهر اصفهان). جامعهشناسی فرهنگ و هنر 5 (1): 127-146.
