دهها سال است که پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) در کار گردآوری پایاننامهها و رسالههاست و چند سالی هم هست که پیشنهادههای این مدارک را گردآوری میکند. ولی شاید نخستین دستور در این زمینه در سال 1371 به دانشگاهها داده و وزیر آن زمان فرهنگ و آموزش عالی خواستار «[...] ارسال عناوین پایاننامههای مصوب دورههای دکتری به مرکز اسناد و مدارک علمی [...]» شد. سپس وزارت علوم، تحقیقات، و فناوری در سالهای 1384 و 1386 دو دستور دیگر داشت. در سال 1395 نیز چهارمین دستور در این زمینه و آییننامهای با شش فصل و 18 ماده بود. در این آییننامه، برای نخستین بار سخن از پیشنهادهها نیز به میان آمد. افزون بر ثبت مدارک، ایرانداک باید بخشی از اطلاعات آنها را بیدرنگ و تماممتن پیشنهادهها و نیز پایاننامهها و رسالهها را هم پس از گذشت زمانهایی در وب و رایگان اشاعه دهد.
در 31 مرداد 1396، مجلس شورای اسلامی «قانون پیشگیری و مقابله با تقلب در تهیه آثار علمی» را تصویب کرد که تبصره نه آن درباره ثبت همه پایاننامهها، رسالهها، و پیشنهادههای آنها برای همه دانشگاهها و موسسههای آموزش عالی، پژوهشی، و فناوری کشور در ایرانداک بود. این قانون نخستین دستور در لایه ملی برای ثبت این مدارک در یک جا به شمار میرود.
در این پژوهش، دیدگاه موسسههای کاربرِ سامانه ملی ثبت پایاننامه، رساله، و پیشنهاده در زمینه چگونگی اشاعه فرادادهها، دادههای گزیده و افزوده، چند برگ، و تماممتنِ پایاننامهها، رسالهها، و پیشنهادهها بررسی و با دیدگاه دانشجویان کاربرِ این سامانه همسنجی میشود. سپس بر این پایه، پیشنهادهایی برای بهبود سامانهها و نیز سیاستها داده خواهد شد. رویکرد این کار، کمی و روش آن پیمایش است. شمار نمونه هم 214 موسسه برآورد میشود. شیوه نمونهگیری، نمونهگیری در دسترس و هدفمند است و پرسشنامه آنلاین برای گردآوری دادهها به کار خواهد رفت. این پژوهش در دو گام «بهروزرسانی بررسی نوشتگان فارسی تا پایان سال 1403، ساخت مدل پژوهش، و ساخت ابزار گردآوری دادهها» و «گردآوری دادهها و واکاوی آنها، پاسخ به پرسشهای پژوهش، و نگارش گزارش پایانی» انجام خواهد شد.
علیدوستی سیروس ، فرزانه سهلی. زودآیند. بررسی دیدگاه موسسههای کاربر سامانه ملی ثبت پایاننامه، رساله، و پیشنهاده در زمینه چگونگی اشاعه فرادادهها، دادهها، و متن آنها. تهران: پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران.
