با گذشت بیش از دو دهه فعالیت شبکههای اجتماعی در زندگی اجتماعی افراد، شبکههای اجتماعی به تدریج از فضای سرگرمی به فضای خدماتی روی آوردهاند خدماتی که به تعبیر بری ولمن (2012) به بهبود زندگی افراد کمک میکند. یکی از این خدمات، کمک به ارتقای سلامت افراد به ویژه کاربران این شبکهها هستند. شبکهها به دلیل استفاده از ابزارهای ارتباط تعاملی، اشتراکگذاری مطالب، ایجاد فضای گفتگو و بهروز بودن، فضای مناسبی برای تولید محتوا در حوزه سلامت هستند (ایگر و همکاران، 2020: 11). مطالعات متعددی نشان از این دارد که شبکههای اجتماعی در حوزه سلامت دارای دو بخش کارکرد مثبت و منفی است. کویدل (2018) معتقد است که شبکههای اجتماعی با انتشار اطلاعات سلامت باعث ارتقای سلامت کاربران میشود، هئور و بریتر (2018) بیان میدارند در بستر شبکههای تعاملی مشاورههای سلامتی آنلاین رونق فراوانی گرفته است، پورنقدی و هاشمی (1398) به این یافته دست یافتند که در دوره کرونا شبکههای اجتماعی در کنترل اپیدمی کرونا نقش اساسی در آگاهی بخشی بهداشتی ـ سلامتی شهروندان داشتند. از طرفی دیگر هازل، چون و سئونگان (2021) معتقدند با توجه به عدم کنترل اطلاعات در شبکههای اجتماعی، اطلاعات نادرست بهداشتی و سلامتی در این فضا موج میزند. نادرنیا، فنودی و مسگر (1398) معتقدند که با حضور پررنگ شبکه¬های اجتماعی رواج بازار سیاه سلامت رو به فزونی گذاشت. خجیر (1402) بر این باور است که شبکهها علاوه بر فضای مناسب کسب آگاهی از بهداشت و سلامت باعث ترویج خوددرمانی و ارائه اطلاعات نادرست میشود.
همانطور که مطالعات نشان داد شبکههای اجتماعی میتواند توامان فرصت و تهدیدی برای سلامت جامعه باشد. که در استفاده از آن باید شناخت درست داشت. یکی از این شبکهها که در سالهای اخیر ضریب نفوذ بالایی در بین کاربران جهان و ایران پیدا کرده است اینستاگرام است. براساس گزارش دیجیتال ایران 2023 سازمان فناوری اطلاعات ایران تعداد کاربران فعال در رسانههای اجتماعی ایران ۴۸ میلیون کاربر معادل ۵۴ درصد کل جمعیت کشور که بیشترین سهم آن با اینستاگرام است. (سازمان فناوری اطلاعات، 1403) این گزارش بیانگر این است که 6/26 درصد ترافیک اینترنتی متعلق با اینستاگرام است که در رتبه نخست استفاده کاربران ایرانی قرار دارد. اینستاگرام در جهان و ایران برای کاربران کارکردهای مختلف پیدا کرده است که یکی از آنها ارائه اطلاعات در حوزه سلامت و بهداشت است. امروزه خیلی از مراکز سلامت و پزشکان از اینستاگرام برای ارائه اطلاعات حوزه پزشکی و سلامت استفاده میکنند و کاربران زیادی نیز اطلاعات مربوط به سلامت، تغذیه، بهداشت جسم و روان خود را از اینستاگرام دریافت میکنند. (هازل، چون و سئونگان، 2021: 23) سازمان بهداشت جهانی در مطالعهای به این نتیجه دست یافته است که اینستاگرام محملی برای انتقال اطلاعات سلامت و بهداشت و بازاریابی سلامت است. با توجه به رشد استفاده از اینستاگرام در نظام سلامت و بهداشت جامعه کشورمان، شناخت دقیق نقش (مثبت و منفی) و جایگاه آن در نظام سلامت حایز اهمیت است. این پژوهش کمک میکند تا ضمن شناخت دقیق از این ظرفیتها به ارتقای جایگاه این رسانه در نظام سلامت پرداخت. با این تأکید این پژوهش درصدد این است که کارکردهای مثبت و منفی اینستاگرام در ارتقای نظام سلامت از دیدگاه نخبگان و خبرگان کدامند؟ دلایل استفاده کاربران از اینستاگرام در حوزه سلامت و بهداشت چیست؟ چگونه اینستاگرام میتواند مرجعی مطمئن و قابل اعتماد برای ارتقای سلامت جامعه شود؟
