نیاز روزافزون به استفاده از انرژی و گسترش علم و فناوری و تعامل و ارتباط بین پژوهشگران و صنعت موجب شده است تا از یکسو شاهد تعدد و گوناگونی پژوهشهای صورت پذیرفته در حوزه انرژی باشیم و از سوی دیگر با تنوع نیازها و تقاضاهای پژوهشی این حوزه مواجه شویم. به منظور مدیریت نظام پژوهش این حوزه، داشتن شناخت کافی نسبت به تقاضاها و نیازهای پژوهشی و توانمندیها و منابع پژوهشی موجود در زمینه انرژی ضروری است. این پژوهش درصدد است راهکار مناسبی را مبتنی بر تحلیل محتوای پژوهشهای موجود و تقاضاهای جامعه پژوهش در حوزه انرژی و از طریق کاربست تکنیکهای متنکاوی و پردازش زبان طبیعی و تحلیل رفتار جویشگری کاربران ارائه نماید که از طریق آن کاستیهای پژوهشی به صورت مستقل از نظر خبرگان و در فرایندی رایانشی شناسایی شود. برای این منظور منابع پژوهشی موجود در پایگاه ایرانداک و نیز جستجوهای صورت پذیرفته توسط کاربران این پایگاه به عنوان دادههای پژوهش مورداستفاده قرار گرفت. فرایند پژوهش موجب شناسایی 25،953 رکورد از منابع اطلاعاتی گنج به عنوان منابع عرضه شده و نیز 443،890 از جستجوهای انجام شده به عنوان منابع تقاضا شده در حوزه انرژی شد و تحلیل کتابشناختی آن نشان میدهد که از اواخر دهه 80 عرضه و تقاضای این منابع رشد زیادی داشتهاند. تحلیل فاصله بین عرضه و تقاضا در موضوعاتی این حوزه، موقعیت هر یک از موضوعات شناسایی شده را در ماتریس عرضه و تقاضا نشان داده است. نتایج حاکی از آن است که موضوعات «محیط زیست» و «مدیریت انرژی» از موضوعات داغ حوزه انرژی، موضوعات «نفت» و «گاز» از موضوعات سرد حوزه انرژی، «تکنولوژی»، «اقتصاد انرژی»، «انرژیهای تجدیدپذیر» و «برق» از موضوعات خاموش حوزه انرژی هستند و موضوع «انرژی خورشیدی» به عنوان موضوع دارای کاستی پژوهش شناسایی شد. پژوهش ارائه شده میتواند سیاستگذاران و مدیران پژوهشی حوزه انرژی را در اتخاذ تصمیمات کلان پژوهشی و اولویتبندی پژوهشی یاری رساند. همچنین به دلیل رویکرد میانرشتهای و روش تلفیقی مورد استفاده، پژوهشگران و علاقهمندان حوزههای مختلف فناوری اطلاعات، هوش مصنوعی، کتابداری و اطلاعرسانی، سیاستگذاری علم و فناوری و ... میتوانند از نتایج آن بهرهمند شوند.
ربیعی، محمد، و سمیه فتاحی. 1400. تحلیل عرضه و تقاضای پایاننامهها و رسالههای حوزه انرژی در پایگاه گنج. تهران: پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران.
