ایجاد امکان دسترسی مستقیم به خدمات کتابخانهها وبهرهوری از خدمات آنها به عنوان روش پیشنهادی برای تکمیل روش "امانت بین کتابخانهها" حدود پنج سال از سوی مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران پیشنهاد و در قالب طرح تعمیم خدمات کتابخانههای تخصصی به افراد غیر عضو طی سالهای ۱۳۷۴-۷۷ به صورت آزمایشی به مرحله اجرا در آمد. بر اساس این طرح، افراد زیر پوشش میتوانستند با ارائه کارتی به نام کارت عضویت در طرح، به کتابخانهها مراجعه و از کلیه خدمات آنها در محل استفادهکننده و درصورت نیاز با ارائه کارتی به نام کارت امانت، کتاب مورد نیاز خود را برای مدتی به امانت بگیرند. این طرح با زیر پوشش قرار دادن ۱۹۰ کتابخانه وابسته به ۶۴ دانشگاه و موسسه پژوهشی زیر پوشش وزارت فرهنگ وآموزش عالی، که دارای ۵۳۱۲۱۲ جلد کتاب بودند، تمهیداتی برای دسترسی مستقیم حدود ۳۶۷۷۲ دانشجوی تحصیلات تکمیلی و ۱۵۵۶۵ عضو هیئت علمی رسمی و رسمیآزمایشی زیر پوشش به منابع مورد نیاز فراهم آورد که در مجموع، در طول اجرای آزمایشی ۱۹۰۲۰ جلد کتاب در سطح ۱۴۸ کتابخانه ۵۴ دانشگاه و موسسه پژوهشی موجود در ۲۲ استان و ۳۱ شهر کشور توسط ۷۱۷۹ دانشجوی تحصیلات تکمیلی و ۵۲۰ عضو هیئت علمی مورد استفاده قرار گرفتند. از مجموع ۱۹۰۲۰ مورد مبادله، ۴۱ مورد به کتابخانههای امانتدهنده (مبدا) بازگردانده نشدند. خسارت حاصل حدود ۵۰۰۱۶۶۸ ریال بود که توسط مرکز به کتابخانههای خسارتدیده بازپرداخت شد. این گزارش پس از ارائه کلیاتی پیرامون اشتراک منابع و مکانیزمهای دسترسی به منابع کتابخانهای، به بررسی عملکرد طرح در طول اجرای آزمایشی آن با توجه به میزان ارتباط دانشگاهها و موسسههای پژوهشی زیر پوشش طرح از نظر تبادل کتاب با یکدیگر، با در نظر گرفتن میزان پراکندگی آنها در سطح استانها و شهرهای کشور، گرایش موضوعی و زبان کتابهای مبادله شده، میزان تراکم مبادلات در ماهها، فصلها وسالهای مختلف خسارتهای وارد شده حین اجرای طرح میپردازد. برای سهولت توصیف و تحلیل دادههای موجود در گزارش، از جدول و نمودار نیز استفاده شده است.
نظری، مریم، سیروس علیدوستی، و پرویز نیکآذر. 1378. بررسی عملکرد طرح تعمیم خدمات کتابخانههای تخصصی به افراد غیر عضو. تهران: پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران.
