ظهور فناوریهای نوین در حوزه اطلاعات و ارتباطات، افزایش حجم و تنوع اطلاعات، و تخصصگرایی از جمله ویژگیهای بارز عصر اطلاعات به حساب میآیند که پیامدهایی مانند تغییر محمل، مضمون، و کاربرد اطلاعات. تغییر فرایند، کانالها، روشها، و نحوه ارزیابی ارتباطات علمی. افزایش میزان دسترسپذیری به اطلاعات، افزایش دامنه انتخابها، افزایش عمق پژوهشها، و مواردی از این قبیل را در پی داشتهاند. بدون تردید حاکمیت چنین شرایطی -به ویژه پس از جنگ دوم جهانی که مقارن با رشد سیلآسای اطلاعات است- قابلیتهایی از قبیل توانایی تشخیص نیاز به اطلاعات، گزینش مناسبترین منبع اطلاعات، آشنایی با ساختار دانش، آشنایی به قالبهای متنوع اطلاعات و نحوه بهرهگیری از آنها، برخورداری از مهارت اطلاعیابی، توانایی ارزیابی اطلاعات، آشنایی با فناوریهای اطلاعات و ارتباطات را طلب میکند که به طور قطع فراتر از "سواد سنتی" یعنی توانایی خواندن و نوشتن باشند. این مهارتها و قابلیتهای جدید که "سواد اطلاعاتی" نامیده شدهاند، افراد را قادر به تشخیص نیاز به اطلاعات، جایابی، استفاده موثر، و ارزیابی منتقدانه آن میکنند و افراد میتوانند از طریق فراگیری نحوه یادگیری به "فراگیری تمام عمر" تبدیل شوند. کسب چنین توانمندیهایی نیازمند تمهیدات و آموزشهایی در این زمینه بود که در پارهای از کشورها با ایجاد چارچوب و نظامی مشترک و منسجم از آموزش عالی، دانشگاه، و کتابخانه در زمینه تشکیل دورههای آموزشی "سواد اطلاعاتی" در سطوح مختلف تحصیلی اقداماتی صورت پذیرفته است و با مطالعه و طراحی سرفصلهای مناسب در این زمینه توانستهاند تفکر انتقادی و خلاق، توانایی حل مسئله، و... را پرورش دهند و افرادی خود-راهبر و فراگیرانی تمام عمر به جامعه عرضه کنند. نیازسنجی، طراحی، آزمون، اجرا و ارزیابی درس "سواد اطلاعاتی" برای دورههای تحصیلات تکمیلی موضوع اصلی این پژوهش است که از طریق آن برای نخستین بار در ایران تربیت افراد باسواد اطلاعاتی با ویژگیهای فوق صورت میپذیرد و قابلیتهای مربوط به آن از طریق دورههای آموزشی حین تحصیل دانشجو کسب میشوند. به این منظور پس از مطالعه و تبیین مبانی نظری سواد اطلاعاتی، بررسی روشها و مدلهای آموزش سواد اطلاعاتی، و طراحی طرح درس سواد اطلاعاتی، برای سنجش سطح توانمندیهای سواد اطلاعاتی نمونه انتخابی (دانشجویان دورههای تحصیلات تکمیلی) ابتدا یک آزمون در قالب پرسشنامه چهارگزینهای طیف لیکرت طراحی و اجرا شد و پس از آن آموزشهای سرفصلهای طراحی شده مجددا همان آزمون اجرا گردید. مقایسه میانگین پاسخهای دو آزمون یاد شده، میزان تاثیر و سودمندی درس سواد اطلاعاتی را نمایان ساخت و بالاخره به طراحی نهایی طرح درس سواد اطلاعاتی برای دورههای تحصیلات تکمیلی انجامید.
نظری، مریم، و سیروس علیدوستی. 1383. سواد اطلاعاتی برای دورههای تحصیلات تکمیلی. تهران: پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران.
